00:00
Commentale, a ontwering van die weekse vernaamste nieuwsgebere. Goeienavond en welkom my commentaar, vanavond met my Joe Dendrix. Ek staan in vir Suzanne Paxton en Johan Pieterse, is die technische regisseer. Dit was een besige week op die politieke front en vanavond bespreek ek in my paneel, professor Jo Lienstein Kotse, professor Jan Venter, as ook dokter Asker van Heerden, die weekse gebere, so blij en geskakel vir dit. Muziek Welkom terug en soos ek gesê het vanavond, my paneellede is Professor Joleen Stein Kotze, sy is die hoofdnavoorsingsspecialist in democratie en burgerskap by die ARGN, Professor Jan Venter, hy is politieke commentator verbonde aan Noordwest Universiteit, as ook Dr. Oskar van Heerden, onafhankelike politieke ontleerder.
00:51
Nou kom ek wel weg met jou professor Jolien Steinkotse, dit was die DA wat gister al verkiesingsmanifest vir die plaaslike verkiesing op 4 november bekendgemaak het, verskye kwesties wat hulle aangespreek het, soos armoede as ook veiligheid, politieëring om hier spesifiek te wees, wat het jy van die manifest bekendstelling gemaakt?
01:11
Baie dankie, ja, en dankie vir die geleentheid ook. Weet jy, ek dink toe ek nou so die manifest begin werk het en begin lees het, en ek dink een ding wat nogal vir my uitgestaan het is, dit is nog meer en baie van die selfde. ons het een professionele administratie nodig, ons het economische groei nodig, ons het dienstlevering nodig, ons het al hierdie goed nodig. En ek dink die, vir my, die grote probleem met, nie slechts vir die DA nie, maar ander politieke partij, soos wat hulle hulle manifestus nou gaan bekendstel, is ons is in een stadium waar die publiek nie noodwendig meer gaan besluit vir wie hulle gaan stem nie, dit is of hulle gaan uitgaan om te stem. En ons het het in die 2024 verkiesing gesien, so die DA en ander politieke partij, dit is nie net een kwestie van om iemand te oorreed om vir my te stem nie, maar om iemand te oorreed om eindelijk uit te gaan om te stem in die eerste plek,
02:18
En ek wonder of die manifeste wel daarie doelwitsel kan bereik. Professor Jan Venter, verbonde aan Doordwest Universiteit, wil jy enig iets bijvoeg rond om jy mening oor die manifeste wat gister dier Jordanie Lewis bekendgestel is. Die DA wil homself nou uitgee as die partij wat die ANC gaan ontroon. En hierdie verkiesingsmanifest is nie vir my a fighting manifest.
02:48
Dit is nie een gevechtsmanifest. Die DA positioneer om met hierdie manifest, eindelijk in die conservatieve politiek. En ek weet nie hoe zwaar kiesers daarop gaan reageer. Dan ook welkom aan Dr. Asker van Heerden. Asker, ek sien werkloosheid en ook veiligheid, polisiering, is groot op die agenda in die DA'se verkesingsmanifest wat gister bekendgestel is.
03:13
Ja, dankie Jody. Daar is twee aspekte wat jy noem. Die eerste ene is, ek denk, is uitgemaakte saak dat die trant wat ons gesien het in die 2024 algemene verkiesing, die derde van die ANC wat tot 40% toe gedaal het, kan waarschijnlijk nog oor en toe. Ek dankie die kiesers het nog steeds nie die vertrouwe in die ANC wat hulle gehet oor 24 en 25 nie. En ek denk dat die dalen gaan definitief plaasvind. Die ANC volgens my, Jodie, gaan die grootste snebel in die konende plaaslike verkiesing. Ek sê ultimaal sêke, as jy kijk na som van die peilings of die ANC inderdaad tot 18% gaan daal in Johannesburg nie, ek weet nou nie of dit die geval gaan wees nie, Maar wat ek kan sê, is dat die ANC gaan definitief die partij wees wat die grootste verliesse gaan leid in die plaatselike verkiesing. En die grootwenner natuurlijk volgens my weer eens, is die PA. Ek dink die Patriotic Alliance gaan die grootwenner wees van die plaatselike verkiesing.
04:29
In termen van die tweede aspekt, Ja, kijk, ek denk, ek stem saam in die twee sprekers, in termen van wat in die DA's manifesto is, maar daar is toch, ek krijg so die gevoel, daar is een element van agroepansie. Jy weet die punt wat gemaakt was, rondom die feit dat die ANC van die DA jammer is besig om moendlik die ANC te ontroon.
04:55
En ek dink, ek dink jy die am een beetje versichtig wees met die, die boodstap, want ek dink toch, dit kan moendlik, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, sier, dat jy weet, jy kan nie noodwendig die privaatsektor in betrokken maak in plaaslijke verkiesing, want soos jy weet, dis waar precies dienslevering plaas vind. So ek denk, dis een bekeerde element van vankomernis.
05:27
Die mening daar van Dr. Oskar van Heerden, een van my gasten vanavond hierop, kom en daar ook Jan Venter en Professor Jolien Steinkotse. En Jolien, as jy wil reageer, baie op die spel en die komende verkiesing 4 november, en ek dink dis hoekom die dia so vroeg uit die blok uit is met hull manifest, maar ook die ANC onderdruk.
05:48
Weet jy, Jodie, ek het een baie groot probleem en dit is dat my kristalbal gewoonlik gebreek is. Heel te mal flenters en stikkend. Maar ek denk as een mens kyk na wat die verkiesingsdynamika oor die laaste klompie plaaslike verkiesings is en ek meen een mens kan het terugvat na 2016 en wat die Nelson Mandela baie municipaliteit is, met coalitie, coalitie politiek wat natuurlijk na vore toe getreed, en natuurlijk het ons ook na coalitie dynamikas sien uitspeel in mederheid van die groter metros, en vir my ek dink die groot les daar wat die mens sal hoop, en dit is daar ook vir my die kernpunt vir die DA en vir die ander politieke partij ook, Dit gaan nie meer net oor ons gaan een spesifieke politieke partij ontroone of ons moet uitkom want ons sê die mederheid nodig nie. Dit gaan eindelijk meer oor hoe goed kan jy met ander rolspelers binnen in die administratie werk om juist die dienstlevering vir mense te bringe.
07:00
En daar ook net om aan te laat, jy weet, as een mens begin praat van privaatsektor inbring en dienstlevering, vir my dit raak een ongemakkelijke gesprek, want ons weet bijvoorbeeld met privaatsekeriteit, daar is reeds ongelijkheid in hoe mense... sekuriteit beleef, afhange nou natuurlijk van waar jy bly in een spesifieke metro. So ek dink dit is ook een kwestie wat die DEAD ook een bykie sensitiviteit moet wees. Jan, geen verrassing dat ekonomische groei en natuurlijk ook veiligheid hoog op die agenda was vir die DEADN manifest nie, want dit is kwesties wat miljoenen Zuid-Afrikaners elke dag raak. Ja, ek dink dit is seker omtreen die belangrijkste. Dit is
07:49
die sake wat die mens aan die leven hou, en dis altyd die hoogste prioriteit vir groepe mense, en ek dink, soos wat die ander twee sprekers ook nou gesê het, ek dink absoluut, dat partijpolitiek of loyaliteit aan een specifieke theme, in een specifieke kleer, is bezig om te taan, dit gaan oor wie kan my help om my begroting te laat klop, Wie kan my help om veilig te wees en my kindes veilig school toe te stuur? En veiligheid het ook een dienstleveringsaspek. Veilige water, veilige elektrisiteit en sovoort. En ek denk, al hoe meer mense in Zuid-Afrika vraag hierdie basis een vraag. Hulle vraag nie vraag in termen van Wat is die ingewikkelde ideologische oplossing vir een of ander abstracte krisis nie? Mense moet nou oorleef en ek denk as die politieke partij nie hierdie vraag baie goed antwoord nie, gaan hulle irrelevant gemaakt word?
09:04
Oskar, Jan verwijs daar na oorleving, ons weet dat dit gaan moeilik vir Zuid-Afrikaners in die tabwe ekonomiese tye. Armeense gewoonlik die grootste kieserskorf in Zuid-Afrika, gaan hulle aanklang vind by wat die dia gister gesê het?
09:18
Ek was eindelijk bekie vir basis, wantom, soos jy self weet, wantom heeft die kwestie, en in vorige verkiesings het die dier allemaal gesê, hulle staan vir Tula, basis Tula, nasionaal en sovoort, en ek was, ek was een bekie verrast, dat het nie weer eens groot van beklemtoon was nie, te geven die armoede in die land en sokoort, Maar ja, kijk, ek stem saam, aan die einde van die dag, mense stel nie meer belang aan ideologische argumenten nie. Hulle gier nie juist om ideologische raamwerken nie, wat dit beteken is, wat doen dit vir my, wat die partij van my leven verbeter, vir my werk kan skep, wat die economie kan met groei, en vir my veilig wat vloer in my huis of waar ook al en ek dink as ons nou oor die volgende paar weke waar ons nou mensense manifestus gaan sien van die verskillende partie ek dink die sellepinte gaan toch voor een dag kom rondom en vir al ook wat ons nou sien Jodie wat ek kom met die Meklanga komissie en sovoort in termen van die condopsie en die misdaad in ons politieding self en onder mekaar.
10:34
So ek dink, jy mense voel een biekie, dat jy weet, hulle sal graag wil hee, partijen moet praat van wat dit beteken vir die algemene persoon, in termen van veiligheid, in termen van misdaad, maar baie groot, het is ook, wat gebeur met die ekonomie, kan het groei om werk te skep, so dat mense
10:57
Die stem daarvan, Dr. Asker van Heerden, hy is een van my gasten vanavond hierop kommentaar aangebiedeer my, Joe Dendrix. Ek staan in vir Suzanne Paxton. Ook op my paneel is Professor Jan Venter, hy is van die Noordwest Universiteit, as ook Professor Joleen Stein Kotze, sy is die hoofdnaaforsingsspecialist. in demokrasie en burgerskap, by die ARG, en nou professor Stein Kotse, het Jordanie Lewis, of het die DA-lede gisterdalk iets gemis, het hulle iets gesê, of nie gesê nie, wat hy voel so belangrijk wees, met die komende verkiesing in november maand.
11:30
Weet jy, ek denk vir my, een van die centrale thema's wat politieke partijen, partij keer een bykie mis, is dat baie van die gemeenskap voel politieke partijen slechts sigtbaar binnen in gemeenskap, wanne dit verkiesingstijd is. En ek sal nogal graag wat gehoor het, wat sal die proces wees om seker te maak dat jou interne, kom ons sê performancing, jy weet jou performance contracting wat ook sal moet deel word van, mense wat op die grond met die brood en boter kwesties wat gemeenskapen dageliks meesikkel, hoe gaan een mens meet dat die persoon wat jy voorgesit het om te sê hierdie is die persoon wat ons politieke partij in hierdie gemeenskap verteenwoordig, hoe gaan jy die impact kan meet?
12:27
En ek wil denk, ek wil net deel met die luisteraars, dat ek dink in Johannesburg verhaal, ek dink hulle gaan toch die oorgrote meerderheid van die stem kry, maar dit gaan soort van in die Amerikaanse systeem een populaire stem wees, maar dit gaan nie die 50% plus kan kry nie. Dit is wat ek dink. En met ander woorde, sy sal in die coalitie, en moet treed, met een of twee van die andere partijen, en ek denk, dis waar die groot probleem dan gaan kom, want soos ons sel weet, Herman Machaba het sy probleeme met Alain Sala, persoonlijk en sovoort, en die dia sel het gesê, hulle van nie.
13:11
in die bed klim met die EFN of met MKP en die so wat sê dit nou eindelijk in termen van die DA, ANC en of de Sofie van die ANC in Johannesburg definitief in akkoord is die wel treed met hulle in zinne. Ek dink het maak vir interessante tijden.
13:27
Professor Jan Venter van die Noordwest Universiteit, die datum vir die plaaslike verkiesing wat allemaal weet op 4 november gaan plaasvind, is ook vroeger die week geproclameer en die harde werk leen nou voor vir alle politieke partie die die ja gister al manifest bekendgemaak, maar ook daar gaan rekord aantal politieke partie van die jaar aan die verkiesing deelneem. Hoe moet hulle dit benader? Ja, ek dink MK en ook die EFF
13:53
is eindelijk van wat ek nou denk is, hulle is in een moeilike posiesie om verskillende redes. Die een is MK is soort van een persoonlijke heiligdom van Zuma en die Zuma familie. So ek kan sien dat MK op een of ander stadium een type van legitimiteitskrisis gaan ondergaan wanneer hulle hulle self moet uitbrei na ander mense, na die Breer-Zulu-gemeenskap, Dalt na die Breer-Suit-Afrika-gemeenskap, so MK is vir my een fenomeen soos al die ander wegbreekpartije van die ANC, dit gaan kom en gaan. Die EFF het een bykie langer dier, maar daar is ook soveel binnengevecht en probleme met al die jeneweer oorloop van mense na MK toe, en dan is hulle weer daar uitgeskop, en dan soek hulle nou vir relevantie. Ek dink die groot probleem wat hierdie partij vir ons allemaal eindelijk bring, is hulle retoriek. Hulle verhit die politieke omgeving, door sekere onderwerpe te blij aanraak en te blij stoot. En die onderwerpe is nie altyd realistisch nie, en dit gaan nie rechtig.
15:20
om die beste belang van die grootbevolking. Daarmee kan ek sê, dit gaan eigentlik nie om die belang van enig iemand in Zuid-Afrika nie. Maar nou met die verkiesing wat op pad is, nou moet die partijen, in die eerste instantie moet hulle nou hulle self bekend maak aan die kiesers. Hulle moet actief wees, hulle moet hulle projecte, hulle agendas, hulle plannen, moet hulle nou vir die kiesers voorlee. En hier, ons is nou in een baie interessante fase in die Zuid-Afrikaanse politiek. Ons kan nou nie ons plannen en ons agendas te eie soortig maak nie. Want zodra die verkiesing voorbij is, sal daar koalities gevormd moet word.
16:10
Nou coalitie regering, ons kan kyk na paar decades terug in Italië, kan chaotisch wees en dit kan oneffectief wees. Wat nie een goeie ding gaan wees wat Sydafie kan. So ek hoop dat die politieke partij hierdie nieuwe fase met groot integriteit gaan benader. Hulle moet eindelijk dit met groot integriteit benader. En dit is so, my contacte van mense in die gemeenskap sê, die politieke partie is altyd daar, elke vier jaar, en dan hoor jy niks weer van hulle nie. En ek denk, daai type politiekse tyd loop uit, die onus is op die partie,
16:59
om hulle self nou te ondersky. Jolien, kom en staan stil by die ANC, hulle is die grootste partij op nationale vlak en ook in beheer van versky municipaliteit terecht oor Zuid-Afrika, maar daar is artikel in rapport vandag wat sê dat hulle ondersteuning bezig is om achteruit te gaan en dat kiesers een bykie of baie van hulle vertrouwe in die partij verloor het. Hoe moet hulle die verkiesing die ANC nou, die verkiesing benader nou wat het geproclameer is en ons weet het op 4 november gaan plaasvind?
17:29
Weet jy, ek dink die story van die ANC en die geschiedenis van die ANC, vir alles, mens kyk na, jy weet jy, 30, 32 jaar van demokrasie. Dink ek, deel van die grootste krisis rondom die ANC is een van korruptie. Dit is ook een waar een mens gereeld, geword het van die kruising, as jy wil van die politische en administratie, die politische leiderschaps binnen in die administratie, en dan natuurlijk hoe sekere persoonlijke belangen, baie van die beleid op plaaslike vlak, of alternatieflik op een nationale vlak gedruif het. En Ek denk een mens moet ook onduid dat Zuid-Afrikaners is nie noodwendig blind tot korruptie nie. En die as deel van ons navorsing wat ons een paar jaar teruggedoen het, toe ons gevraag wat was een van die dinge wat Zuid-Afrika nie goedgedoen het vanaf 1994 nie, is die grootste area van wat mense geidentificeer het, corruptie. So ek dink, to dat die ANC bereid is om te begin kyk na daar die verskrikkelike ongemakkelike gesprek, gaan dit moeilik wees om weer die vertrouwe van mense te wen.
19:03
Osker, kom ons blij by die ANC en ek sien dat daar is vooral verwikkeling in die Noordkaap met die premier Zemanisol wat daar met lede van sy uitvoerende komitee vergader het, baie lede van die ANC in die Noordkaap wat die partij wil verlaat omdat hulle ons zeker is oor die partijse toekomst, vooral na 4 novemberse verkiesing. Is dit maar net voor daar die spesifieke deel van die land of kan dit naar ander provincies en ander municipaliteiten ook later oorspoel?
19:30
Ja, kijk, ek dink, dat is definitief die kwestie. Jy weet, die feit van die saak is, Jodie, dat Zemanisol probeer baie hard om sy regering in pas te hou, in tak te hou, gegeven die wrijving wat nou daar is. Jy weet, die feit van die saak is dat daar is nie net die in... die faksie politiek wat uitspeel nie, daar is dit definitief, maar dat is ook een term van wie die leier van die aans en die noorkap moet wees en wil wees en So ek dink, jy weet, Zamanie het uitgemaakte saak, hy sal moet nachtrap, en hy sal moet probeer, sykere maakte by die regering by mekaar kan hou, want soos jy weet, hylle het die koaliseerregering as net met een sleetel, as dat, as daar nou probleem is met som van sy MEC's en sovoorts, dan het goede probleem vir hom wees, dat natuurlijk.
20:31
Jan, wil jy iets bijvoeg rondom interne striewelinge binnen die ANC? Gegewe die druk, gegewe die peilings wat wees dat hulle gaan sikkel in die komende verkiesing? Gaan dit al hoe meer na vore kom of is daar iets te redder? En ook, hoe sien jy die rol van iemand soos president Cyril Ramaphose wat selfs vraagtekens rondom om het om die partij te lei? Ja, ek dink die ANC sit in een baie moeilike positie wat dit dan betref. Ek dink daar is een besef in die ANC dat hulle iets moet doen.
21:02
daar is net nie altyd oor eenkomst nie, en ons weet traditioneel, dat daar is baie fakties in die ANC, en ek dink, hierdie groot woord, die fragmentering, die opbreek, in verskillende maniere van dink oor probleme, kan al hoe duideliker word, hoe meer die partij onderdruk kom, en die grootste uitdrukking daarvan is natuurlijk, nog een splinter partij, maar ek sien dit nou nie bekorter my nie, maar daar gaan definitief spanning wees, daar gaan definitief warm woorde wees, ek dink die achter die geslote dele vergaderings en gesprekke gaan moeilik wees, maar dis hier die nieuwe era waar ons lewe, waar daar nie een dominante politieke partij is nie, niemand kan lekker rustig achter oor sêt nie, al die partij, ook die DA, sal moet hulle interne communicatie en hulle interne samensnoering moet prioritiseer dat hulle soos die springbokke speel is een span nie soos wat hulle gestrand gespeel het nie maar soos wat ons hulle ken, speel is een span Jolien, jy het veroor verwees na jou krystalbal wat soms werk, soms werk het nie
22:30
Is dit uitgemaakte saak, dat in baie van die metros en municipaliteite in Zuid-Afrika, dat daar die datum wat nou geproclameer is, baie van hulle na 4 november in koaliseerregerings gaan en sal moet wees? Weet jy, ja, soos ek sê, per ty keer is my kristalbol, maar a bykie...
22:48
Hoe kan een mens sê die connection is nie so lekker daar nie. Maar besluis, ek dink coalitie regering is nou al deel van die plaaslike landskap van 2016 af. So ons kyk na 10 jaar. Dit is nou deel van die nationale politische landskap van 2024 af. En ek denk vir my die grootste ding is, is dat politieke partijen, weet jy, ek denk, dit is een gesprek wat ons nie het nie, en dit is wat is die politische kultuur van politieke partijen, soos hulle kyk na kiesers, as ook na hulle verhoudinge met ander politieke partijen.
23:35
En die realiteit is, in een coalitie context, kan jy nie meer op antagonistische type politiek start maak nie. Jy kan nie meer kyk na iemand wat jy sien as jou political opponent, wat nou jou vijand is nie. Want op die ouweend van die dag, jy sal by mekaar moet kom om te gesels. Ek sal gehoop het vir een bykie meer van een meer van een volwassenhouding om te sê, weet jy wat, ons gaan verkiesings toe, op 4 november, kom ek kies twee of drie politieke partijen met wie ek dalk in een koalitie sal wil ingaan, en begin daar gesprekke vooraf, so dat wanneer die uitslag kom en jy moet nou een koalitie maak, dat jy reeds die grondwerk gedoen het om daar uit te kom, om een regering te kan scheep.
24:34
Oscar, intussen is daar gemeenskappe wat sê, maar koalities werk nie, eindelijk nie. As daar een partij in beheer is, krij ons baie beter dienslevering as een koalitierregering.
24:45
Ja, nie, definitief. Kijk, ek stem saam met Jolien en saam met Jan, dat jy weet, ons is nog groen achter die oor, ons is nog nat achter die oor, soos in het sê in termen van koordisie politiek. Ons sien het, van die tydel wat ons beginne het met mense wat kan oorstap op die vloer en so voort, en die foute wat daarmee gepaard gaan, Ek dink as nog baie wat ons moet leer, en daar definitief, daar is gemeenskap wat sê, wat Gans sê, ons was al reed in een coalitie regering, die kieser sal moet besluit, of hulle dan besluit of een of ander partij sal stem en sê, jongen, kom, ons gee hulle een kans.
25:27
Ek dink, dit is ook die geval, by voorbeeld, in Johannesburg, waar die ANC, jy weet, in die laatste paar jaar, toomfoute gemaakt het, en so aan, ehm, ek dink die een kwestie wat hulle nie altyd noem nie, is die feit dat die DA was en bewind van die stad, van 7 jaar, onder haar marmaschabe, en so ek dink toch mense gaan sê, jy weet, soveel gammese kans geel om te kan sien, of hulle inderdaad verandering kan bringe in ons algemeene leven, maar ek dink daar is nog, jy weet, volgens my, Jodie, dink ek dat ons groot groepen van ons politiekusse en ons regeringsmense en parlementariens en sovoorts moet Europa toestuur so dat hulle een beetje kan gaan leer van hoe om effectieve policies te kan leer en sovoorts. Want soos ek sê, ons is nog natig in die oore, maar dit is die ere wat ons nou in is en ons sal moet sien of ons in seker van die metro's en in seker van die plaaslijke regerings dit in lakbeheb.
26:32
Jy luister na kommentaar op RSG vanavond met my, Jodie Hendricks, my gaste, Dr. Oskar van Heerden, Professor Jan Venter, as ook Professor Jolien Steinkotse, en ons praat oor die weekse niesgebere, en dit is vooral ook die Madlanga Commissie, waar daar weer by onhullings was, en Oskar, kom ek bly by jou, vir nou, die Madlanga Commissie en die onhullings, daar kan dit beinvlitoe mense dalk op 4 november gaan stem?
26:58
Weet jy, dit is een moeilike en Jodie, ek denk toch, wat Jodie nou genoem het, en dit is die aspekt van, oor die grote algemeen, is daar die persepsie rondom die ANC leiderschap, beide in die partij en in die regering van korruptie. En ek denk die manier hoe mense die matlange konditie van interpreteer is dat dit is nou niet nog meer konditie van die ANC in die Zuid-Afrikaanse politie, in die kriminele justitie en sovoorts. So ek denk toch dat GAN een inpak het sekere mense gand het, en jy weet achter in hulle kop en het, voordat hulle die kruis sê gaan maak, dat daar was hierdie soort van lang periode van corruptie, of jy nou praat van staatsskaping, of jy nou praat van die zonde commissie, as jy praat van die Nugent commissie, en nou het ons die metklanken commissie, daar is natuurlijk een positieve parallelbootskap wat sê gedurende die ANC se leiding, was dat toch hierdie transparantie wat plaasgevind het in termen van verantwoordelijkheid en mense wat verantwoordelijk gehou moet word, maar terselfde tyd sê mense toch, wat was die uitkomt van die commissies.
28:15
Ons wacht nou nog vir mense om gearresteerd te word van die zonde commissie. Daar is nou arrestaties en mense word bedank en sovoorts uit die Matlange commissie en miskien begin om ons lesse te leer, maar volgens jou vraag, ek denk toch die ANC's van vertuswoord rondom wat ons hoor by die Matlange commissie. Jan, verskij ontillings die week by die Matlange commissie iets wat jou oog gevang het?
28:45
Voor my is die skokkende, en dit is eigenlijk al een geruimde tijd, dat die inlichting structuur, misdaad inlichting, die structuur wat te make het in die vervolging gesag met inlichting, die in die politie en dan die ander instrumente van die regering om inlichting te versaken, Hulle is allemaal op die een of ander tijd uitgewees as betrokken by korruptie. En ek denk bijvoorbeeld, ek het iwers gelees, toe ek lang terug gestudeer het, dat jy kan nie misdaad bekampel nie, of misdaad beveg, as daar nie baie goeie inlichtingstruktuur is.
29:40
En ons sien nou weer dat die inlichtingstruktuur is gecompromitteer. En gewoonlik saam met so'n inlichtingstruktuur wat gecompromitteer is, is hulle politieke baas ook gecompromitteer. En dit is werkelijk ontstelling dat daar is goeie politiemanne. Daar is politiemanne wat hard werk in hulle best probeer. Daar is mense wat rinoster strooperei probeer hoogsla. Daar is mense wat sigarethandel, onwettige sigarethandel probeer aanpak. Maar hulle word doelbewis gedwaarsboom. So daar is een type van, in Suid-Afrika, type van een officiële, semi-officiële, structuur wat werkt tegen al die ander structuur. En daar sal een baie definitieve optrede moet kom. Oskar het net nou gepraat van alle komisies wat ons al gehad het, op een of ander stadium sal iemand moet optree, op grond van al die inlichting wat versamel is, van al die korruptie en al die hand in die koek episodes. En die grootste aanklag, denk ik, op hierdie stadium ten Ramaphosa en sy regering, is dat hulle dit nie gedoen het.
31:04
Professor Jolien, wil jy iets bijvoeg voor ons na advertentiebreek gaan?
31:09
Nee, weet jy, en ek dink vir my ook net, as een mens kyk na wat van die commissies mee deel en die gespraak, ons kyk na hierdie verskrikkelijke hoë vlak, as een mens wil van korruptie, maar ek dink, die grote story is ook in wat die gewone Zuid-Afrikanische ondervinding is met petty corruption. Jy weet, wanneer jy... 150 of 200 rand moet betaal om voor in een lijn te kom, of die weet daar die petty corruptie wat vir basisse dienstlevering ook betaal moet word.
31:47
Nou Jan, as ons die tweede deel van die program met jou kan begin, en ook een story wat my oog gevang het die week, is dat die minister van Infrastructuur en Openbare Werke, Dean McPherson, besluit het, dat hy nie meer gaan betaal vir opgraderingsverwerke by die Kandla-woning van voormalige president Jacob Zumanie. Kan dit al politieke wrywing veroorzaak, vooral uit die MKP-kamp? Jodie, ja, dit gaan definitief politieke wrywing veroorzaak.
32:15
ons gaan hoor van Zuma wat syk en oud is, wat jarenlang vir die land gearbeid het, en dat het niks minder as recht is, dat ons belastingbetalers hom moet onderhou nie, en dat daar is een duistere complot, en net daar is so'n blokkie wat jy kan inval, Elke keer, dan gaan die blokkie anders in gevolg. Gewoonlik is het Cyril Ramaphosa, of dit is White Monopoly Capital, of dit is een kombinatie van die twee. Hierdie twee bose faktore is natuurlijk bezig om helemaal meneer Zuma's levenskwaliteit, vrijheid, gezondheid, in die wielen te rij, en daarom moet groot dele van die land gemobiliseer word om hierdie onrecht te herstel. En dit is een korte opsomming van wat verkeerd is met die politiek in Zuid-Afrika. Jolene, die rede ook om die story my oog gevang het, daar is een lang en omstrede geschiedenisverbonde aan in Kandla.
33:39
Nee, beslis. Daar is beslis een baie lang lang in omstrede geschiedenis en ek denk baie van die geschiedenis natuurlijk speel ook in baie van ons gesprekke en gesprekke van gewone Zuid-Afrikaners wanneer dit kom by korruptie en politiek en of politici die belange van Zuid-Afrikaners ter haar te draag. jy weet, en ek dink, daar is baie, ek wil amper seer in die publieke gedagtes in die publieke verbeelding rakend wat gebeur het by in Kandela, want die realiteit van die saak bly, die geld wat spandeer is op jou non-security upgrades, is geld wat kon gegaan het om skole te bou, om ambulance te koop, om paie te teer, om straatlichte recht te maak. So ek dink dit is een baie sensitieve kwestie.
34:50
Oskar, kan die Zuma-kamp, die MKP, dit moendlik gebruik om te sê, hulle val ons aan, dit is as gevolg van die gewuldheid van president Zuma, wat hy nou geteken word, of is dit rechtvaardig dat hy net self, as een voormalige president, moet betaal vir dienste wat nie sy veiligheid in gedrang stel nie? Ja, dankie, Jodie. Kijk, die besluit van McPherson is die rechte besluit.
35:15
Eerstens. Tweedens, ek stem saam, dat hy in die MKP, gaan sê, hy is nou die slagoffer, ons weet ons nou, maar Zuma speel die slagoffer, politiek nou al vir een lang tyd al, en ek stem saam, het gaan wees rondom die feit dat hy is oud, hy het sy hele leven vir die strijd gegeen, en dis hoe hulle nou vir hom betaal, ek stem saam, dat het definitieve kwestie gaan wees van, maar Maposa, die president wat hom toe laat sluiten, wat hom geharresteer het, is nou self bezig met een het taal toch rondom sy kandla woning, en soan en sovoort. So, ek dink MK gaan probeer om hierdie situasie uit te buit, so ver as moenplik vir politieke sin, dit gaan definitief gebeur, maar ek wil toch sê, kyk, hierdie kwestie, Jodie, ek sê, kyk, die luisteraars weet, die openbare bescherner, so ver terug as 2014, het gevind, dat hierdie omkoste, gewoon een sterfdaande, is totaal onaanvaardbaar, en dit moet net definitief gestopt word. En die feit dat het so lang gevat het, om op hierdie punt te kom, sê, wat is verkeerd met onze politiek in eerste plek.
36:29
Maar ek denk toch, jy weet, dit is een rechte besluit, het het niks te doen met die plaaslijke verkiesing nie, het het alles te doen met die feit dat baie van die aspekte van die voormalige presidentse woning was toch dier korruptie, of het nou die zwembad was, of het nou die kraal was, en so aan en so voort, ons weet toch dit, en die feit dat ons as belastingsbetaalers nog steeds, dit moet betaal, ek dink dit is totaal onaanvaarbaar, en ek dink dit is die rechte besluit, en ja, daar kan een koisie wees rondom hulle wat probeer sê dat daar is politiek achter dit, maar aan die einde van die dag is dit wat nie die gevaal nie, dit is net die rechte besluit, en ek dink toch ons daar aanvoering te beweeg.
37:20
Oskar, ek wil by jou blij vir oomlik, en nog een story wat die voormalige president meneer Jacob Zuma by betrek is, was sy besoek aan India vroeger van jaar, waar hy met die Gupta broers ontmoet het, en ek sê nou die Zuid-Afrikaanse regering het ook vroeger die week die ambassadeer wat in India was aan Neil Soekal roep het, en gesê het hy moet nou terugkom Zuid-Afrika toe vir sy rol in meneer Zuma sy besoek vroeger van jaar. Ja, my, jy weet, daar julle kwestie van my was, ek was een bykie
37:51
Ja, dit is wel baie verwallend, hoekom die voormalige president dit gedoen het, en jy weet, dit sê miskien iets van sy persoonlijkheid, hy gaan na in de land toe, en hy gebruik een platform om te sê dat hy dan definitief deelneem in die verkiesings, hy dan definitief weet, en die president wil wees van die republiek van Zuid-Afrika, En als dit doen hy met een krimineel hier langs en om, wat gesoek word dier die regering en die autoriteit vir staatskaping en die rol wat die Goepta broers gespeel het in dit, en dan verbasend.
38:30
is die, jy weet, is een van onze ambassadeer ook een deel van die versladering en vatterfotoe met die mense. So die hele situatie van my is net baie snaaks. Ek denk, ek denk is die rechte ding wat die minister nou gedoen het om te sê dat daar nou nieuwe reels rondom voormalige staatspresidente, as hulle nou internationaal wil reis en so an, hulle moet melding maak, wat precies is die reiskwestie, wat gaan hulle bespreeks, wat gaan hulle aanmoet, as hulle indien wil hee, dat die onafsteuning moet gegeen word, door die ambassade en so. Ek wil toch net die punt een bykie verder druk, Jaurie, en ek denk toch, jy weet, as voormalige presidente, wil betrokken raak in actieve politiek, soos die geval met Jacob Zuma, dan denk jy, hulle moet beginne besluit neem rond om al die voorrichte wat hy gekry het, as die voormalige staatspresident. As jy weer eens in actieve politieke intree, dan moet dit wegtaal. Ek sien nie, hoe kom die belastingsbetaling nog steeds die soort van dinge moet betaal, as jy besluit, jy wil weer eens betrokken raak in actieve politiek nie.
39:43
So ek denk, dit is nog door die einde van die saak nie, ek denk dat alhoewel daar nog nie disciplinaire actie gevat word teen Soekal nie, die feit dat hulle om teruggeroep het, beteken hulle wil om een ropsie oor die handegee, en hulle wil ook verstaan, hoekom het hulle dit gedoen.
40:02
Jolien, is daar dalk een kans dat ander voormalige presidente, miskien Thabo Mbeki, ook in die toekomst dalk instandhouding en opgraderingswerk by hulle huise kwijt kan wees?
40:13
Weet jy, ek dink een mens moet elke, kom ons sê, opgeraderingswerk of elke presidentie het natuurlijk sekere, kom ons sê, securiteitskwesties wat aandag gaan nodig gee en ek dink een mens moet het vat maar op een soos hulle moes nou sê in Amerikaanse crime tv on a case by case basis, jy weet, so ek dink, ja, mens moet net versichtig wees om alles politisch te maak, om te sê, daar is politische motiveringe. Ek dink dat as een land, voor alles een mens kyk na wat gebeur het, vooral rondom maartje en maartje, en natuurlijk die 30 juni proteste, die politische retoriek is een wat baie hittig is, soos Jan nou bieke vroer opgemerk het, en ek dink dit is belangrijk, dat beide commentators, media en politieke partijen, versichtig wees in hoe hulle sekere kwesties benader in die publiek verhaal.
41:31
Jy luister na kommentaar vanavond met my, Jody Hendricks, ek in my paneel bespreek die weekse groot niesgebere en op die internationale front steeds conflict tussen Iran en die VSA en ek sien nou ook Jan Venter dat Pakistan toegetreed as een moendelike bemiddelaar. Ja, ek dink Jolene het net nou gepraat van kristalballe wat stikkend is. Nou, Trump het aan bewind gekom in Amerika
41:59
en hy het al die wetenskapelike kristalballe by die venster uitgegooi, en amal is nou stikke. Want ons weet nou nog nie verseker, hoekom hy die oorlog begin het met Iran nie. Ons weet definitief nie wat sy plan is nie, en ons weet nie precies hoe hy hierdie oorlog wil eindig. En inderwaarheid is skep hierdie oorlog spanning recht oor die wereld, ekonomische spanning, ons het gesien hoe die petrolprys, dieselprys gestuig, die kost wat ons koop in een maand is nou dierder, want het wordt vervoer per pad, so allemaal verhoog hulle prijse, en dan kom land het in ons hier heel onder, kom land het in ons beheersies, so dit is baie belangrijk, dat daar die konflikt opgelost moet worden.
42:57
en ek denk Pakistan op hierdie stadiumse betrokkenheid, is dus dalk vir hulle nog meer dringend, want hulle is deel een grens van amper 900 kilometer met Iran, so, mys kan maar nie denk aan, byvoorbeeld vluchtelinge, en mense wat oor die grense heen migreer, wat probleme kan veroorzaak, daar is, eindelijk is daar hele streek gedestabiliseer, en wat my is nou net in spanning, dat daar nie een of ander uitbreiding is, dat daar ander partijen betrokken raak militair, en ek denk Pakistan het een baie verantwoordelike houding, hy het invloed in Iran, en hy het invloed tot mate in Amerika, en hy wil graag hierdie ding beslaag,
43:54
so dat hulle ook een bykie meer rest en vrede kan nie. Oskar, jou mening rondom die situasie in die Midden-Oosten, vooral Iran en die VSA, wat nou al een ruk aankom voor jy jou mening ook kan gee oor, is Pakistan die rechte land om in te tree om te probeer vrede kry? Ach, diskies jou maar, Jodie. So ja, die situasie in die gedeelte van die wereld is maar baie prakies. Soos jy sal weet, die onwettige oorlog
44:21
van die VSA en Israel tegen Iran, hulle het gedink dat het een gouwe verhaal was geweest en ongeluk het, dit was op nou nie. Ek denk dat Trump en Netanjahu nie aanvaard, hulle bouw nie aanvaard dat hulle nou een strategische nederlaag kwaad geraak het met Iranie. Al die kaart is in Iranse handen. Ek denk hulle het besef, en hulle was bewus van die feit, dat Iran noodwendig die strijd van Ordo's gaan toemaak, maar hulle het verstaan in hulle, in die macht van hulle, jy weet, militaire machine, dat hulle die Iranians sal kan terugstoot en het weer oop kan maak.
45:12
en ongelukkig vir hulle, het dit nou nie uitgewerkt nie, hulle het nie gedink aan die feit dat Iran die ander state rondom Iran sal aanval nie, gegeven die feit dat hulle dit moontlik maak vir die VSA, een militaire machine om vir Iran aan te val, So daar was in julle paar aspekte. Jy weet, jy kan sien, Jodie, dat die Iran-militaire en politieke leiderschap het baie diep gedink oor hierdie kwestie. Jy het geweet of een of ander tyd kan een oorlog uitbreek tussen hulle en die VSA. En hoe gaan ons het hanteer? Jy kan sien dat strategisch gesin is hulle meile voor die Amerikaners en die Israelies.
46:02
en soos ek sê, die krimineel Netanyahu, en Donald Trump, weet nou nie, hulle is uit opties uit, en hulle, hulle gooi nou, hulle het gesê, hulle wil praat, hulle wil graag, die stikerei moet stop, maar Iran sê nie, ons het nou al veel keer gedoen, en dan, eh, val jylle ons aan, jylle maak ons een leier dood en so aan, so hierdie keer gaan ons nie stop nie, of ons wil een punt maak, en so is Jan gesê dat, die punt is een baie zwaar punt, want die hele wereld voel het, en laatstens, ek ben gegeven die feit dat Donald Trump nou nie meer opties het nie, en hy weet nie hoe om samen met die Iranese te praat nie, gooi hulle amal nou na Iran toe, of het nou Pakistan is, of Oman, of het nou, ek denk hulle gaan probeer om te vraag wat kan moendlik wat Iran sal luister om samen met Iran te praat, want hulle definitief dring een staking nodig in termen van die oorlog gegewe die vlakke van die oliewereldswijd, gas wereldswijd en natuurlijk ook kompost en so aan en so kort.
47:15
So, die situasie is baie tragies, maar ek denk toch dat op een of ander stadium sal Donald Trump het aanvaard dat hy was strategisch verlies geluid en dat hy sal moet instem in termen van wat die Iranese wil hee.
47:32
Jolien, jou mening rondom Pakistanse toetrede en dan ook die rest van die internationale gemeenskap, ek dink dit was Asker wat gesê dat die hele wereld lei, of Jan, dat die prijse raak ooral dierder, ook hier in Zuid-Afrika, maar ook in die weste soos lande in Europa.
47:49
Nee, beslis, ek denk, vooral die konflikt met Iran is een wat allemaal sy sakke raak, en dit maak nie saak in wat er gedeelte van die wereld in men sit nie. Ek denk vir my, as ek luister na die rol van Pakistan en die rol van ander rolspelers in die wereld, en ek denk vir my die groter vraag is... wat er land of wat er staat, sal kan intree as een bemiddelaar in een konflikt wat beide die respect van Iran en van, ek wil nie sê die VSA nie, maar spesifiek van Donald Trump kan handhaf.
48:33
Ons weet dat Donald Trumps benadering vooral rakend in internationale politiek is baie ek weet nie wat is die Afrikaans nie, ek is jammer a bruisef, en dat daar betek hier amper a sin van, a bykie van a bombastise, a bombastise retoriek is, so, jy weet, ek dink, soos wat Oscar net nou genoem het, dat dit is strategies, sal dit nie in Trumpse denken in speel om te sê, o, luister, ek dink ek het een fout gemaakt hier so nie, maar ek dink het gaan een kwestie wees van wat er rolspeler kan hierdie, kan as een bemiddelaar optree in hierdie saak waar beide partijen kan uitstap en sê, hulle het gewen.
49:27
Die program wat eindese kan toestaan en ek wil graag elkeen van my gastese meninge rondom Vrouwedag en ook, dit is 70 jaar, sedert duisende vrouwe na die enige bouw in Pretoria opgerik het om vrouwerechte in die konlig te stel. En Jolene, kom ek begin by jou. Ek sien dat 55% van kiesgerechtigers in Zuid-Afrika vrouwe is, sal hulle politieke verskil kan maak, moendlik op 4 november, die politieke macht van vrouwe, en ook vrouwe in machtsposities, bijvoorbeeld Patricia Delil, Helen Zille en sovoorts, en dan net ook vrouwbemachtiging om jy af te sluit.
50:02
Weet jy, ek dink, ja, as mens kyk na die politieke kracht wat vrouwe hou, ons weet dat vrouwens maak op mederheid van die kiesers in die land, maar terselfde tyd is daar baie meer obstakels wat vrouwens kry op hulle pad, soos wat hulle nou bijvoorbeeld in politische leiderskap inbeweeg. jy weet, die mens moet afkyk daarna as een bykie van een gebreekte leer met die verskillende range soos wat jy nou klim na leiderskap toe, en ek denk baie van die die potholes, kom ons noem dit so, het te doen met gesprekken wat ons nog moet herakend, wie kijkt na die gesin, gesprekken rondom gender norms, en natuurlijk jou care responsibilities, home care responsibilities, en dan ook net natuurlijk politieke financiering, as een mens praat van vrouwen, politieke leiders, en een een beetje van een disconnect. Ek denk, ons is op pad na een goeie spasie om die politische kracht van vrouwens te kan skou, maar daar is nog baie gesprekke wat gehaad moet word.
51:37
Oskar, waar vordering gemaakt in termen van vrouwe rechte in Zuid-Afrika nie net die laatste 70 jaar, nie maar ook tydens ons demokrasie? Ja, kyk, ek denk, ek stem saam, daar is grote vordering wat ons gemaakt het in termen van vrouwe rechte in Zuid-Afrika verhaal. In termen van die cijfers in parlement en leiderschapposities, beide in die publiek en die openbare sektor, maar ook in die privaat sektor. Ek denk, die feit dat ons klem leek, vrouwenrecht en die smer is een groot positieve stap voor hem toe. Ek wil toch ook sê dat in termen van die politieke partijen, het blijkt vir my dat die ANC is nog steeds die politieke partij met die oor grote meenreid van vrouwens inleiderskap posities.
52:22
Jy weet, ons sien het die aaldags in MK en die DA en die EFV nie, in X en S en so aandie. Groot getalle vrouw, cijfers van vrouwens in die kabinet in uitvoerende arm van die regering. So die dinge oor groote meerderheid, van tyd oor die 32 jaar. Het is groot groot voldering gemaakt rondom vrouwe rechte. Maar, ek dink dit is ook belangrijk om te sê dat is nog baie werk wat gedoen word. Ons weet bijvoorbeeld, GBV is een realiteit. Ons weet dat verkristen in termen van misdaad is die rekordgecyfers van dit is onaanvaardbaar, en ons besef ook nou in die laatste paar jaar, dat die smokkelry met myse kinders is ook aan die, die trant is ook bezig om te verhoog en so aan. So, daar is baie werkend wat hier gedoen word, maar ek denk toch, in termen van, jy weet oor die algemeen, het ons baie positieve vondering gemaakt oor die laatste 70 jaar.
53:29
Jan, jou slotgedagte is rondom vrouwedag, vrouwebemachtiging en ook die politieke macht van vrouwe in Zuid-Afrika. Jodie, ek is bekommerd. Ek voel dat daar is transformatie, daar is verandering, maar ek weet nie of het substantieel strikte reel is nie. Ek weet nie of ons daarin geslaag het om in wat van 94 af tot nou werkelijk verhoudings in Suid-Afrika so te verander, dat vrouwens die gezondheidsvoorrechte kan geniet wat hulle nodig het, dat daar, dat hulle vry gewaar is, of tenminste tot op gelijke vlak vry gewaar is van geweld, en dat daar is vrouwe leiers, maar ons kan hulle amper op twee handen noem.
54:28
En dit is nie een natuurlijke pad vir een vrou om politieke leiderskap te neem in Zuid-Afrika nie. En ek voel daar is rechtig nog soveel werk daar aan. Baie politieke partijen, soos bijvoorbeeld die ANC, wat van sy manifeste jare terug gesê het, maar ons gaan onszelf bevry, en tydens die bevryding, of die politieke bevryding, sal vrouwe bevry word. En dit het natuurlijk nooit plaasgevind nie, en ander partije wat nie hulle doen, hulle sê, hulle gee aandag, maar wanneer mens daarna kyk, vooral na die praktiese, dan bly dit maar gebrekkig.
55:19
Ek is bekommerd oor die vrouwe en die huisgesinne in die dorpe, die moeders van die volk, as ek het so kan uitdruk. As mens hulle beskerm, dan beskerm jy die gesin, jy beskerm die ekonomie. Mens bou sociale veiligheidsnet, en ek sien dit nog nie in Zuid-Afrika nie.
55:40
En dit was dan vanavondse aflevering van kommentaar aangebiedeer my, Jodie Hendrik, Suzanne Paxton, is volgende week tussen 8 en 9 terug op haar post as aanbieder van die program. Ook bedankie aan Johan Pieterse, die technische regisseur van die program vanavond, en ook aan my gaste, professor Jolien Steen Kotse, sy is die hoofdnaaforsingsspecialist in democratie en burgerskap by die ARGN. Professor Jan Venter, hy is een politieke commentator verbonde aan die Noordwest Universiteit, as ook die onafhankelike politieke ontleder, Dr. Oskar van Heerden, van my Jo De Hendricks, tot de volgende keer, mooi blij en tot ziens.